Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

Umloop Nr. 1 – Alt Sassnitz

Dat Rathus

In’t Johr 1910 würd dat von den’n Berliner Architekten Gustav Bähr in’n Jugendstil plånte Warmbad un dat Gemeindehus farigbugt. De Platz för dissen Prestigebu wier dorbi nich ümmer klor. Væle Sassnitzer wullten, dat dit Hus up den’n Kurplatz hürt un nich up den’n dormåls noch friegen Acker. De Gemeindelüd hem denn öwer beslåten, dat Hus an de hütige Hauptstråt to bugen. Se fünnten, dat de Storm un dat Hochwårer in’n Winter för dat Hus to gefährlich wieren. För de Befürworter von den’n Platz an de Promenade wier dat denn ne vertåne Chance.

Näben Verwaltungs- un Wåhnrüm har dat Hus eenen Lässål mit Veranda, 40 Ba‘ zellen mit hölterne Wannen, een Rum för medizi-nische un een Rum för Lichtbäder. De Versorgung mit Seewårer passierte mit ‚ne Pumpstation. Dat Wårer käm öwer een Leitung von de Ostsee in Behälter in’t Dackgeschoss.

Von 1965 bit 1997 würd dat Hus blots noch as Rathus nutzt. Af 2002 würd dat Hus denkmålgerecht saniert. In’n August 2003 måkte dat Rathus siene Dören up un wier nu wedder de Sitz von de Stadtverwaltung.

Hotel Fahrnberg

As de preußische Forstfiskus 1868 beslåten har, een Flagg Wald för den’n Bu von een Hotel to verköpen, erfüllte sick so de Wunsch von væle Sassnitzer un Bå‘gäst. In den’n lütten nå båben upstiegenden Urt kämen ümmer mihr Gäst un so wier‘n an’t En’n von de 1860 – er Johren de Hotels knapp. Dit führte denn dortau, dat væle Bå‘gäst wedder afführen müssten. Dat niege von den’n Bargener Th. Paulsdorf 1869 bugte Hotel bekäm den’n Nåmen „Hotel zum Fahrnberg“ – so heet een Barg nürdlich von dat Hotel. Dit Hotel wihr denn ok eens von de besten Hotels in de Gägend. Doch ümmer mihr Gäst kämen un so wihr dat Hotel fix to lütt. In de Johren 1880 un 1882 würden denn Dependancen för mihr Betten anbugt.

De brühmteste Gast is 1876 Johannes Brahms west, de hier in Sassnitz den’n 4. Satz von siene 1. Symphonie toen‘n bröcht hett un an jeden Åbend in’t „Hotel zum Fahrnberg“ äten un drunken hett. Öwer ok Theodor Fontane wier 1884 to eenen Kurzurlaub up Rügen un hett hier in dit Hotel een poor Nächte wåhnt.

Öwer 60 Johren wier dat Hus Hotel. Af 1933 hett man denn dat Hotel in eene „Landesführerschule der NSDAP“ ümbugt. All in de letzten Kriegsjohr wier hier een Lazarett ut worden, von 1945 bit 1995 wier’t een Krankenhaus. 1996 is dat Hus afräten worden.

Küsters

In’t Johr 1848 köffte de Stralsunner Kopmann Magnus Küster hier eene „Kreideschlemmerei-Fabrik“. All siet 1852 har he näben de Kriedfabrik ne Gastwirtschaft. Siene Gäste wier’n in’t Ierdgeschoss. Båben up den’n Bön drögte he de utschlämmte Krieg. 1875 bugte he dat Hus to „Magnus Küster’s Hotel” üm. Dit Hotel wier dornå näben dat „Hotel zum Fahrnberg“ een’s von de besten Hotels in Sassnitz un de Nåwergemeinde Crampas. Dörch den’n bäten dwatschen Verlop von de Grenz twischen Sassnitz un Crampas hürten Hotel un Fabrik offiziell to Crampas, obschon eegentlich de Låg in eene Senk mihr Olt-Sassnitz wirr. Nu is klor, dat siene nich gerad lütten Stüern nå Crampas güngen, sihr taun Arger von de Sassnitzer. De künnten sick dorför öwer dat witte Kriedwårer argern, dat dörch ehre Gemeinde in de Ostsee löp. Un denn stürte de Sassnitzer ok de Anblick von de Kriedbrüch an den’n Waldrand. Man har Bang, dat disse Anblick bi de Gäst nich gaut ankümmt.

Na Küsters Dod 1881 öwernoehm sihn Söhn Malte dat Hotel un de Fabrik un bugte bei’d Såken grotortig ut. Låter, nadem mihrere Besitter wesselt har‘n, bekäm dat Hotel den’n Namen „Sassnitzer Hof“, de noch hüt von de Inwåhners seggt ward. Væle Johrn stünn dat Hus lerrig. 2009 hett man dat Hus saniert.

Villa Iduna-Leanza

Af de Mitt von de 1870 er Johr ännerte sick dat Fischerdörp Sassnitz to een’n Ba‘urt. De flotte Bugerie füng nu an. Man bugte an un üm un sett’te noch wat båben up de ollen Fischerkåten rup. Von nu an seech man ok komplett niech bugte Hüser, se måkten nu dat Bild von Oll-Sassnitz ut. Dat Hus Rosenstraße 2/3 is för disse Tiet typisch. Man kann an dit Hus alle möglichen Såken, wo de Hüser grötter orrer moderner ümbugt worr’n sünd, gaut seihn.

Dat olle Fischerhus, dat to Beginn de Fomilie Halbeck hürte, wier nå den’n iersten Ümbu (1878) dörch Verarwung querdeilt. Karl Halbeck, Besitter von den’n südlichen Deil, bugte toierst blots de Achterfront von siene Hälft üm un harr dornå mihr Platz. Dree Johr låter måkte sien Mudder- se wåhnte in de nürdliche Siet – dat Sülwe as eer Soehn. Dormit wier denn 1881 de ganze Achterfront von dat Fischerhus ümbugt, harr vörn ok noch dat för dat Fischerhus typische Flachdack behollen. As de Mudder nich mier läwte, arwte Julius Hahlbeck de nürdliche Hälft‘. Bei’d Bräuder hålten sick nu de Genehmigung to een’n totalen Ümbu un räten dat Hus bit up de Grundmuern von dat Ierdgeschoss af. Een komplettet nieget Obergeschoss würd ruppesett. Dorbi vergrötterte Karl Hahlbeck siene Hälft noch dörch eenen Anbu up de westliche Siet. So is in 3 Johren dat Hus hupenwies ümbugt worden un steiht siet 1883 so noch hüt.

Wiener Cafe‘ un Reichshof

So as dat ok in anne Gemeinden is, wihr ok in Sassnitz de Markt de Middelpunkt von dat Dörp. Wenn de Sassnitzer dor inköpen un Wårer hålen künnten, öwer ok den’n niegsten Tratsch uttuschten, wier dat för de Gäst mit de Eng‘ un de Unordnung up den’n Platz nich attraktiv nauch. Dit wür’d ierst anners, as in’t Johr 1892 dat “Wiener Café’ “ mit Restaurant upmåkt har. Nu geef dat Lådens as den’n Central- Bazar, in de dat ok Reiseandenken to köpen geef. Dat „Wiener Cafe‘“ bestün‘n bit 1901 un würd von een Hus aflöst, dat in de Nåblütetiet von dat grote Bugen entstünn. Dat Hus hürte to de groten Hüser von den’n Urt un bröchte noch væl mihr Ferienwåhnungen up den’n Markt. All de in’t Jåhr 1901 in de Nåblütetiet bugten Hüser bröchten all dörch ehre Grött orrich Striet twischen de Inwåhner un de Hoteliers. De ollen Hüser harr’n in’t eng bebugte Tal keen Sünn mier, de Veranden stünnen nu in’n Schatten un man bangte üm de Innåhmen.

So üm de 1890 har de Ünnernähmer Ferdinand Becker ut Bargen hier een Druckerie för de Ba‘- un Hotelzeitung in Betrieb. De Schnellpress, de mit Petroleummotor bedräben würd, måkte Larm un Gestank un stürte de Nåhwern. Ok, as he dat væl to grote Central- Hotel (“Alter Reichshof”) bugt har, stürte em dat nich. He harr blots nich bedacht, dat de Tiet mit de vælen Öwernachtungen to En’n gåhn wier. Dat Hotel güng fix pleite. In Sassnitz vertellte man, dat Becker in de Psychatrie kåmen un dor ok sturben is.

Korlstråt 8

Stellen se sick doch vör, dat högere Offiziere un Lüd von Ådel up Strohsäck slåpen. Hier in Sassnitz is dat öwer so west un in Hüser as dit hier wieren de Gäst ünnerkåmen. Bevör in de 1870-er Johr Komfort dörch Ümbu von de Hüser to Frömdenwåhnungen losgüng, hem de Reisenden oft de kompletten Fischerkåten anmiet’t. De Bewåhner tröken denn to Nåhwern orrer to Verwandte. Man künn ok blots dat Ierdgeschoss anmieten, denn trögen de Besitters up den’n Dackbön orrer in eene Kåmer. De eenzige Schmuck wier, dat man de Binnenwän’n mit witte Kriedfarf ansmerte. Dat geef’t ok, dat in een Eck Efeu binnen an de Wän’n hochkrüppte un de denn mit Någels an de Wand fastmåkt würd. Un dit geef dat ok noch: Man smet Wacholderbläder up den’n Bön. Möbel har man kum. De Reisenden läwten „ut de Kuffers“.

Dit Hus zeigt uns noch sihr gaut, wo dunnemåls de Grund- un Upriss von eenfache Fischerkåten wier. So is dit Hus in Sassnitz all ne Rarität. Dat Hus is nienich to Frömdenverkiehrszweck ümbugt worden. Bit up den’n Treppenhusanbu un een Tägeldack is alln’s noch so as vör Johrhunnerte.

Martha

As de Dresdner Fomilie Blembel in’t Johr 1884 an’t Hochöwer von Sassnitz een Sommerhus bugte un dit denn na ehre Dochter Martha benömte, hett se sick woll nich dacht, dat dit Hus ne Tiet lang dat bekannteste Hus in Sassnitz warden süllte. Denn in’t Johr 1890 wåhnte hier as Sommergast de dütsche Kaiserin Auguste Victoria. Näben disse Villa har man för den’n Hoffstaat ok noch de Villen „Jenny“ un „Käthe“ dortau brukt.

De Kaiserin hett sick hier in de Villa „Martha“ sihr wollfäult. Væle Stun’n hett se up de Veranda säten, is in de Stubnitz rümlopen orrer hett Bootsfohrten entlang von de Kriedküst måkt. Se süllte un wullte egentlich hier ehr Rauh hebben. Doch allto oft wier dat swor nauch. Ümmer öfter stürten se updringliche Sommergäst. Man versöchte denn, disse Lüd to öwerlisten. Käm se abends von een Bootsfohrt trüch, stüerte man ierst mal de Lloyd- Brü‘ vör Sassnitz an. Sammelten sick dor orrer an’n Stran’n denn de Gäst, würd kort vörher afdreiht un man stüerte de Brü‘ ünnerhalf von de Prinzlichen Blockhüser an den’n Ingang to de Stubnitz an.

Auguste Viktorias Besök bröchte in de Saison 1890 twors nich mihr Gäst na Sassnitz. Sassnitz is öwer dornå væl bekannter för den‘n Tourismus worden.

Uskan

Mit bummelig 41 m³ is he een von de gröttsten Stein an de Küst von Rügen. Meistens seggen de Lüd‘ to em öwer „Klein Helgoland“ – so taun Spott. Uns Vörfohren beteikneten disse groten Stein in’t flache Wårer as „Schwanensteine“. Man vertellt sick up Rügen, dat de lütten Gör’n nich von een’n Adebår bröcht würden, sonners von de Schwanen up de Stein‘ leggt würden. In de unmittelbore Neecht von Crampas un Sassnitz geef dat væle von disse Stein. De meisten hemm de Lüd allerdings dormåls taun Molenbu verwenn’t. Man har se sprengt un as Bumaterial insett.

Dat Båden in de Ostsee wier in’t 19.Johrhunnert noch scharp nå Geschlechter trenn’t. Hier an den’n Uskan wier dat Herrenbad. Man kiekte duernd dornå, dat in de Stun’n för dat Kierlsbåden de Frugens eere Schritt‘ fixer måkten un sick hier nich länger uphöllen. Man vertellte sick so, dat twei Sommergästefrugens afreisen müssten. Se harr’n mit Fiernglas nå de bådenden Herren seihn. Eere Oort höllten de Sassnitzer nich för gaut, se har’n sick dormit „in Sassnitz ganz unmöglich gemacht“. Doch dat bleef mit disse scharpe Trennung nich mihr lang so. De Trennung von Damen un Herrenbäder föl weg un 1912 geef dat denn dat Herrenbad an den’n Uskan nich mihr.

De grote Stein wihr to alle Tieden interessant för de Lüd. Öwer væle Johre henweg stünnen ümmer wedder Bänk up den’n Stein orrer man bugte hölterne un ieserne Brüggen dorhen. Storm un Ies måkten ümmer wedder disse Brüggen tonicht. De letzte Brü‘ geef dat bit to’n Februar 2002.

De Kurplatz

Bit so 1890 harr Sassnitz blots eenen eenfachen Kurplatz up de Strandpromenade an de Inmündung von den‘n Steinbach in de Ostsee. Wat denn käm, wier eegentlich Tofall, denn dat Flagg, wat dörch henschürte Kried- Stein entstahn is, süllte egentlich taun Verladen von Kriedfaten up Schäpen nutzt warden. De Kriedfabrikant Küster wullte för’t Verladen Kosten sporen. De drögte Kried süllte hier von eenen Steg ut up lütte Bö‘ låd’t warden un denn röwer up grote Schäpen gåhn. He lött dat Flagg ok noch richtig mit eene Steinpackung fastmåken un toschüren. Blots, in de Neecht entstünn jo all de niege Håben, un de wier för disse Upgaw denn bäter. So bugte he 1894 hier dat Restaurant „Bieramare“ (Bier an’t Meer). De Namen wier man in disse Tiet woll unanstännig. He wier woll ne Gloss up dat von Erzherzog Maximilian bi Triest bugte Sloss „Miramare“.

1905 verköffte Küster dat Restaurant un den’n Platz dorvör an de Gemeinde, de as ierste Amtshandlung den’n Namen in „Miramare“ ännerte. Se hett dat Restaurant denn verpacht. Un wierer hett man dat grote Flagg vör dat Hus noch mihr upschürt un dorhen de Konzertmuschel ümsett. To de vælen Konzerte un Kino in’t Friege kämen væle Lüd- man güng immer giern hier hen. Liekers hett man na 1945 dissen Platz verkåmen laten, de hölterne Konzertmuschel verrott’te un Anfang von de 1980-er hett man se denn ganz afräten. As Ersatz käm de hütige Musikpavillon, de „Kurmuschel“ an de de Binzer Schalenbumeister Ulrich Müter eenen groten Andeil har.

Strandpromenade

De Strandpromenade wier von Anfang an för dat Kur- un Strandläben de wichtigste Urt för de Sassnitzer Ba‘gesellschaft. Hier löp man giern vör- un nåhmerrachs lang, kiekte un würd sülben seihn un föhlte sick ünner de schattigen Böm woll. Man freugte sick öwer den’n Blick up dat Wårer un de gegenöwer liggende Küst. An den‘ n Utgang von de Bachpromenade wier toierst in de 1890-er Johren so wat as een Kurplatz entståhn. Öwer disse Städ harr dat mit sihne Romantik denn wägen de Entwicklung von de wassende Bugerie ümmer sworer. De Steinbach, de to disse Tiet bit in de 1860 -er noch as åpene Bæk dörch den‘ Urt löp, würd verrohrt. Dormit verbunnen, hett man de Büsch un Böm, de den’n Steinbach begleit‘ hebben, dålnahmen un wegrümt. De natürliche Steinstrand würd befastigt un betoniert, dat Hochöwer bebugt un versiegelt. Up de Strandpromenade siedelten sick denn lütte Hallen mit Verkop, Ba‘ anstalten, Seebrü’n, Restaurants un Cafe’s, öwer ok væle Flaggs to‘ n Utraugen an. Hier würd dat so wat as de Hauptstråt von Sassnitz. Besonners wier dorbi woll ümmer dat Afleggen von de Fischerbö‘ för den‘ n Korso, de mehrstens an de Kriedküst lang güng. Dann wier hier ümmer mit væl Drieben orrig wat los.

De Strandpromenade wier för dat Seebad Sassnitz dull wichtig, bleef öwer ok öwer væle Johre dat Sorgenkind för de Gemeinde. Jedet Johr har man mit den’n Storm un de Schäden von den’n Harwst un Winter in’t Frühjohr væl to daun un müsste bannig Geld upwennen, üm alln‘s wedder heiltomåken. Mihrere Stormhochwårer, besünners dat von 1872 har‘n verheerende Verwüstungen trüchlåten – un ok hüt noch schafft dat de See bi Storm bit rup up de Strandpromenade.

Dat Warmbad

Dat wier nich blot’s dat Båden in de käuhle See, wat dunnemåls as gaut för de Gesundhet seihn würd, ok dat warme Seewårer har ümmer mihr Wiert för de Gesundhet in’t 19. Johrhunnert bekåmen. Man verschreef disse Bäder. Se würden „kranken und schwachen Personen immer mehr verordnet“.

In’t Johr 1865 kann man dat ierste Mål von een Sassnitzer Warmbad läsen. Direkt an’n Stran’n, dor wo de Steinbach in de Ostsee münd’t, stünn tauierst een lüttet Hus ut Tägelstein. De Sassnitzer müssten dat Wårer ut de See in Emmers dor hen drägen un hemm dat denn warm måkt. Låter geef dat ok ne Pump un een System von Rinnen, öwer de dat Water ut de See in dat Hus pumpt würd.

Öwer de Tiet födderte mihr Komfort un dat würden ümmer mihr Lüd‘, de warm båden wullten. Ok wenn dat Hus noch mål ümbugt worden würd, reekte dat fix nich mihr ut. Un so würd in de Gemeinde beslåten, een ganz nieget Warmbad to bugen. In’t Johr 1884 wier dat Warmbad denn direkt näben de Seebrü‘ farig un inweiht. Disse up Påhls an’t Öwer hensett’te Bu harr näben 20 Badzellen mit ut Holt måkte Wannen ok eenen Läs‘sål un åpene Veranden. „Brause- und Doushbäder werden ebenfalls verabfolgt, auch Abreibungen und Massagen durch Masseur und Masseuse besorgt“ schrifft to disse Tiet een Reisebauk.

Nådem dat niege Gemeindehus mit Warmbad, wat hüt dat Rathus is, 1910 farig wier, brukte man dat Warmbad an’t Öwer denn nich mihr un de Bu würd afräten.